Kreatywność – ciemna strona mocy

Fot. pixabay.com

Kreatywność od lat jest ważną i pożądaną cechą na rynku pracy. Niewątpliwie otwiera drzwi ku nowym możliwościom oraz skłania do poszukiwania nietuzinkowych rozwiązań. Z drugiej strony nie jest to jej jedyne oblicze. Analizując dostępne źródła możemy odnaleźć badania mówiące o ciemnej stronie kreatywności – ukazujące jej negatywne aspekty, mimo tego, że inne badania wskazują, że twórcze myślenie i przedsiębiorczość przybliżają sukces.

 

W ostatnich latach naukowcy poszukują negatywnych konsekwencji, które towarzyszą zachowaniom kreatywnym. Nie bez powodu na rynku pracy coraz częściej można dostrzec korupcje, oszustwa, defraudacje i choroby psychiczne. Odpowiedzi na pytanie, co właściwie wspólnego mają z kreatywnością powyższe zachowania szukajcie poniżej. Zapraszamy.

 

Zdaniem niektórych badaczy ludzie cechujący się wysoką kreatywnością, ponoszą ukryte koszty w postaci zwiększonej nieuczciwości. Zależność ta dotyczy zarówno twórczej osobowości jak i twórczego myślenia.

 

Warto być uczciwym, choć nie zawsze się to opłaca. Opłaca się być nieuczciwym, ale nie warto. (Władysław Bartoszewski)

Istnieją przypuszczenia, że negatywne następstwa kreatywności mogą mieć związek z samym procesem twórczym. Za sprawą zwiększonej motywacji do osiągnięcia celu, ludzie podejmują decyzje w złym kierunku, daleko odbiegającym od etycznego zachowania. Inna hipoteza głosi, że może być również tak, że ludzie nieuczciwi mają po prostu wyższy poziom myślenia kreatywnego niż ludzie uczciwi. Nie są to oczywiście wszystkie możliwe wyjaśnienia. Zgłębienia tematu podjęli się F. Gino i D.Ariely z Harvard Business School w roku 2011.

 

Badacze chcąc wykazać związek między kreatywnością a nieuczciwym zachowaniem przeprowadzili cztery eksperymenty i jedno badanie osób pracujących na stanowiskach wymagających kreatywnego myślenia. Założyli sobie cztery następujące hipotezy:

 

  • Osoby o naturalnej osobowości twórczej mają większą tendencję do nieuczciwości.
  • Kreatywność jest ważniejszym predykatorem nieetycznego zachowania niż inteligencja.
  • Osoby kreatywne częściej zachowują się w sposób nieuczciwy ze względu na motywację do osiągnięcia wyznaczonego celu.
  • Osoby kreatywne posiadają zdolność do racjonalizowania nieuczciwego zachowania.

 

Przeprowadzone badania potwierdziły że osoby posiadające twórczą osobowość przejawiają skłonności do nieetycznych zachowań. Zależność ta ma m.in. związek z motywacją do wyjścia poza pewne ramy myślenia. Uzyskane wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami z zakresu psychologii moralności i potwierdzają istotne znaczenie w nieetycznym zachowaniu czynników psychologicznych. Okazuje się, że osoby charakteryzujące się wysokim poziomem kreatywności starają się uzasadniać swoje złe decyzje, usprawiedliwiając to wzmożoną chęcią do rozwiązywania danego problemu lub też pracą nad czymś nowym, innowacyjnym. Badania pokazują, również że pracownicy zatrudnieni na stanowiskach kreatywnych mają większe tendencje do oszukiwania w miejscu pracy, jak również swojego pracodawcy. Wykazano także, że kreatywność bardziej skłania ludzi do oszustwa niż poziom ich inteligencji.

 

Kolejne badanie zrealizowane w 2012 roku (P. Silvia, J. Kaufman, R. Reiter-Palmon, B. Wigert) ukazuje związek kreatywności z osobowością człowieka. Potwierdziły one wcześniejsze hipotezy, mówiące o dużym wpływie owartości na doświadczenie oraz ekstrawersji na kreatywność. Nie wykazały natomiast korelacji między kreatywnością a ugodowością. Potwierdzenie zyskało natomiast założenie mówiące o związku osiągnięć twórczych z niższym poziomem uczciwości i pokory, co autorzy wiążą bezpośrednio z arogancją i pretensjonalnością. Co ciekawe ta korelacja była silniejsza niż zależność kreatywność/ekstrawersja, której od lat badacze poświęcają najwięcej uwagi.

 

Szaleństwo może być cena za posiadanie jednego z najbardziej wysublimowanych darów ludzkich. (Barrantes-Vidal)

Znane badania odnoszą się również do wspólnego podłoża chorób psychicznych i kreatywności (Barrantes-Vidal, 2004; Claridge i Blakey 2009; Nelson i Rawlings, 2010). Mówią one o związku łagodnych objawów zaburzeń psychicznych takich jak halucynacje, dezorganizacja czy urojenia z kreatywnością. Przełomowe badanie pokazujące powyższe zależności ukazało się w 1987 roku (Andreasen). Dotyczyły one wskaźnika zaburzeń nastroju u wybitnych pisarzy. Sugerowały również genetyczne dziedziczenie „szalonego geniuszu”. Współczesne badania (Kyaga i wsp., 2011, 2013) potwierdzają związek twórczości z zaburzeniami psychicznymi, zwłaszcza w przypadku schizofrenii i choroby aktywnej dwubiegunowej.

 

Podłoże zależności kreatywność/zaburzenia psychiczne wywodzi się z teorii Eysencka. Psychotyczność jest cechą osobowości ukazującą empatyczne, agresywne i impulsywne zachowania. Jako niepatologiczna cecha umożliwia ludziom wyjście poza schematy, dzięki którym są zdolni do oryginalnych zachowań twórczych leżących u podstaw kreatywności.

 

Mogłoby się wydawać, że niektóre procesy myślenia mogą mieć to samo podłoże zarówno w myśleniu twórczym jak i psychotycznym. Badacze twierdzą jednak, że należy identyfikować różne dziedziny twórczości (np. artystyczna vs naukowa) oraz różne dziedziny, w których ludzie kreatywni realizują się. Ważna jest również analiza samych osiągnięć, ich wpływu na otoczenie, ich niezwykłość czy poziom abstrakcyjności.

 

Czy to oznacza, że kreatywność nie powinna być promowana? Oczywiście, że nie! Nie sposób pominąć jej zasługi na przykład dla postępu gospodarczego. Ciekawe czy wyniki badań zmieniłoby uczestnictwo badanych osób w treningach kreatywnego myślenia, podczas których nauczyliby się stosowania pewnych narzędzi i struktur? Podsumowaniem rozważań mogą być słowa Redaktora Naczelnego magazynu Spot On – Krzysztofa Bień z artykułu „Dwa oblicza kreatywności”:

 

„Narodziny nowych idei, innowacji i idący w ślad za nimi rozwój, bardzo rzadko następując według z góry założonego planu i w zależności od wydanych na to pieniędzy w relacji do wymyślonych wskaźników. Pieniądze są bardzo ważne, ale jeszcze ważniejszy jest klimat zachęty, niekłamanego podziwu dla osiągnięć i przyzwolenia na ryzyku niepowodzenia. Dzięki tym cechom „dobre” innowacje wciąż mogą mieć przewagę nad pasożytującymi na nich „złymi” innowacjami.”

 

 

Źródło:

Francesca Gino, Dan Ariely, The Dark Side of Creativity: Original Thinkers Can be More Dishonest, HBS Working Paper Number: 11-064

Paul J. Silvia, James C. Kaufman, Roni Reiter-Palmon, and Benjamin Wigert. „Cantankerous creativity: Honesty–Humility, Agreeableness, and the HEXACO structure of creative achievement” Personality and Individual Differences 51.5 (2011): 687-689

Fink, A., Benedek, M., Unterrainer, H.-F., Papousek, I., & Weiss, E. M. (2014). Creativity and psychopathology: are there similar mental processes involved in creativity and in psychosis-proneness? Frontiers in Psychology, 5, 1211. http://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.01211

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *