Grupa jako pozytywne zjawisko społeczne

Fot. unsplash.com

Grupa w potocznym rozumieniu często kojarzona jest negatywnie. Postrzegana jest przez pryzmat zamkniętego kolektywu, do którego trudno się dostać. Z perspektywy psychologii społecznej zjawisko grupy i związanych z nią procesów jest niezwykle ciekawe i warte podkreślenia.

 

W poprzednich postach podkreśliłam fakt, że można stworzyć idealny zespół za sprawą odpowiednich jej członków. Wówczas zespół bardziej postrzegaliśmy z perspektywy indywidualnego wkładu dopełniającego całość. Mimo, że psychologowie poświęcają jednak więcej uwagi badaniom negatywnych cech grup, chciałabym Wam przedstawić pozytywny aspekt ducha zespołowego.

 

Tożsamość osobista vs tożsamość społeczna


 

Zanim każdy z nas przyłączy się do konkretnej grupy, odbywa się wzajemny rekonesans, zazwyczaj ukazujący pozytywne bądź negatywne aspekty, które niesie ze sobą przynależność do grupy. Wiąże się to z tożsamością osobistą, która charakteryzuje każdego z nas. Dzięki przynależności do grupy człowiek nie traci tożsamości indywidualnej, a jedynie ulega ona pewnej modyfikacji poprzez interakcje z pozostałymi członkami grupy. Uwidacznia się to w poglądach na właściwe standardy zachowań, które w tym momencie będą bardziej zależały od czynników grupowych. Poprzez przynależność grupową modyfikowany jest sposób w jaki postrzegamy samego siebie oraz nasza samoocena.

 

Życie grup jest procesem ciągłych zmian mających swój początek i koniec. (Szmagalski)

 

Proces grupowy

 

Jednym z ważniejszych przesłanek do tego, aby grupa mogła się utworzyć jest posiadanie ujednoliconego, wspólnego celu, który jest zrozumiały dla całej grupy. W pierwszej fazie tworzenia się grupy jej członkowie mogą sobie nie zdawać sprawy, że działają w określonym celu. W perspektywie czasu działanie na rzecz określonej wizji jest bezsprzeczne. Kolejnym niezbędnym elementem, który musi zaistnieć jest poczucie bezpieczeństwa. Ujawnia się ono w swobodnym wypowiadaniu myśli i poglądów. Równie ważna jest także motywacja do wspólnego działania i realizacji zamierzonego celu. Warunkiem niezbędnym dla uformowania się grupy jest stworzenie wspólnych zasad współpracy, struktury i przede wszystkim komunikacji.

 

Formowanie się grupy jest procesem, w którym zachodzą nieustanne zmiany w relacjach interpersonalnych. Indywidualne modyfikacje stają się przyczyną zmian w funkcjonowaniu całej grupy.

 

Fazy procesu grupowego:

 

  • Forming (tworzenie) – testowanie się członków zespołu. Występuje poczucie niepewności co do celu, zasad i struktury. Członkowie grupy badają się wzajemnie na ile ich zachowanie zostaną zaakcentowane. Ustalają się już pierwsze relacje i role zespołowe.

     

  • Storming (docieranie) – konflikt pomiędzy członkami grupy. Następuje opór przed zasadami i narzucanie własnych reguł i zasad. Pojawiają się ataki dotyczące ról zespołowych, a przede wszystkich konflikt dotyczący przywództwa.

     

  • Norming (normowanie) – spójność grupy. Członkowie grupy nawiązali względnie stałe relacje, świadczące o utrwaleniu się struktury i powstaniu norm. Grupa ustaliła role i metody działania.

     

  • Performing (działanie) – efektywność grupy. Członkowie zaczynają działać w imię wspólnego celu. Normy i struktura wspierają funkcjonowanie zespołu. Role stają się elastyczne, dzięki czemu następuje sprawne działanie. Energia wszystkich członków grupy jest kierowana na rozwiązywanie problemów.

     

  • * Adjourning (odraczanie) – emocje członków grupy dotyczące zakończenia współpracy. Najczęściej pojawia się smutek związany z rozstaniem oraz niepokój co będzie dalej. Następuje również samoocena efektu działań poszczególnych członków zespoły i wyciąganie wniosków.

 

Znajomość procesów grupowych pozwala na świadome działanie w życiu zawodowym. Nieodłącznym aspektem współczesnych organizacji są zespoły powoływane do realizacji określonego celu. Wiemy doskonale, że nie jest łatwo stworzyć idealny zespół. Uformowanie efektywnego zespołu wymaga zarówno czasu, motywacji, otwartości jak i zaufania poszczególnych jej członków oraz samej organizacji. To właśnie organizacja wymaga od zespołu realizowania stawianych celów. Ten zaś chcąc tego dokonać musi przejść przez określone fazy. Pozwala to na lepsze zrozumienie przebiegu poszczególnych biegów akcji oraz emocji członków zespołu. Myślę, że każdy z nas znalazł się choć raz w sytuacji, w której nie czuł się dobrze w miejscu pracy. Odczucie takie może być związane z odizolowaniem, czy brakiem zrozumienia przez współpracowników. Zagłębiając się w zagadnienie tworzenia poszczególnych faz czy kształtowania zespołu pozwoli to na zrozumienie różnych sytuacji, w których znaleźć może się pracownik.

 

Wpływ grupy


 

W literaturze przedmiotu większość badań dotyczy negatywnego wpływu grupy na jednostkę. Badacze wspierają teorię deficytu grupowego, m.in. w takich zjawiskach jak myślenie grupowe, polaryzacja grupowa, konformizm, facylitacja społeczna, próżniactwo społeczne czy deindywidualizacja.

Jednakże wiele z tych teorii nie uwzględnia społecznego źródła ludzkiej motywacji oraz „wartości dodatkowej”, która pojawia się w momencie utworzenia grupy i połączenia wkładów indywidualnych poszczególnych członków grupy. Natomiast rozszerzone badania nad wydajnością grupową, ujawniają, że może ona być wyższa jeśli dotyczy bardziej złożonych zadań oraz grup, które są ważne dla swoich członków. Jako grupa możemy również pracować wydajniej szczególnie w kulturze o silnej orientacji kolektywistycznej.

Kolejne pozytywne cechy grupowego działania możemy dostrzec w jakości wykonywanych zadań. Badacze wykazują, iż użycie konkretnych procedur powoduje poprawę uzyskanych wyników w trudnych zadaniach. Mówią m.in. o zastosowaniu techniki grup nominalnych, czy wyznaczeniu „adwokata diabła” przed myśleniem grupowym czy polaryzacją, co bezpośrednio przyczynia się do poprawy efektywności pracy grupowej.

 

Costello i Zalkind (1963) twierdzą, że efektywność grupy zależy od następujących czynników:

 

  • racjonalnych procedur podejmowania decyzji i dysponowania odpowiednimi kompetencjami pozwalającymi rozwiązać problem decyzyjny,
  • posiadanie umiejętności w zakresie strategii podejmowania decyzji i stosowania właściwego systemu motywacyjnego,
  • istnienia znanej wszystkim członkom grupy stabilnej struktury grupy,
  • odpowiedniej wielkości,
  • spójności i interakcji członków grupy o zgodnych osobowościach,
  • działania w umiarkowanym stresie.

 

Patrząc na doświadczenia organizacyjne do powyższych punktów można dodać nieformalną atmosferę, akceptowanie członków zespołu i ich potrzeb, wspólnie określony cel, aktywne słuchanie, dążenie do konsensusu, konstruktywną krytykę, brak dominacji czy swobodę w wyrażaniu myśli, poglądów i pomysłów.

 

Przynależności do grup doświadczamy już w latach wczesnego dzieciństwa. Nieuniknione jest również przynależenie do określonych grup w życiu zawodowym. Znajomość procesu grupowego, jego zalet i wad, pozwala lepsze wykorzystanie tej wiedzy na rzecz swojego rozwoju oraz organizacji.

 

Źródło:

Brown R. (2006), Procesy grupowe. Dynamika wewnątrzgrupowa i międzygrupowa, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Tuckman, B.W. (1965), Developmental sequence in small groups.  Psychological Bulletin, 63, 384-399.

Costello T.W., S.S. Zalkind S. (1963), Psychology in Administration. A Research Orientation, Prentice-Hall, Englewood Cliffs.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *